Kurtuluş Cami

Nasıl Gidebilirim?

Tepebaşı, Cami Sk. No:10, 27010 Şahinbey/Gaziantep

Kaynaklar

Uğur, H., (2013).  Geleneksel Şehir Dokularında Camilerin Morfolojik Analizi; Gazi

Projedeki eserleri nasıl tanıyabilirim?

Gaziantep’in Tepebaşı Mahallesi’nde yer alan Kurtuluş Camii, 1873 - 1892 yılları arasında Osmanlı Saray mimarı olan Sarkis Balyan’ın tasarımına göre taş ustası Sarkis Taşçıyan tarafından inşa edilmiş olan ve adı “Surp Asdvadzadzin Kilisesi” olan bir yapıdır. Meryem Ana (St. Mary) Kilisesi olarak da anılan bu yapı 1100 metre kare alan Şeyh Fethullah Camii üzerinde kurulmuş olup yerden yüksekliği 30 metredir. Anlatılan bir öyküye göre, Acemistan’dan Bali isimli biri, Kudüs’e hacca giderken Antep’e uğrar ve burada Ermenilerin ibadetlerini mağaralar içinde yaptıklarını görünce üzülür ve Kudüs’e gitmekten vazgeçerek burada bir kilise yaptırmaya karar verir. Antep’te yaşayan Ermenileri toplar ve karar alınır. Bu arada Osmanlı Padişahından da gerekli izinler alınır ve bu yapı, başarıyla bitirilir. Ermeni Gregoryan Kilisesi olarak yapılan bu yapı, Antep – Halep bölgesinin taş mimarisini, Ermeni kilise mimarisinin çok köşeli kümbet sistemiyle çok başarılı bir şeklide bütünleştirmiş bir görünümdedir. Yapının köşeleri, pencere silmeleri, yöresel siyah ve beyaz taşlardan yapılmıştır. Yapının üzeri kırma bir çatı ile örtülmüştür. Mihrap, dikdörtgen bir niş şeklinde dışarıya çıkıntılıdır. Mihrap duvarlarına üç sıra halinde pencere dizisi yerleştirilmiştir. Alınlığın ortasında da yuvarlak bir pencere bulunmaktadır. Beş kapısı olan kilisenin ana kapısı batıdadır. İki kapısı kuzeye, iki kapısı da güneye açılır. Ana kapının batıya bakıyor olması, Ermenilerin kiliseye girerken yüzlerine güneşin vurması içindir. Dikdörtgen planlı, Haç biçimindeki kilisenin içerisi mihraba dik sütunlarla üç sahna ayrılmıştır. Haçın kolları dıştan alınlık şeklinde, içten de çapraz tonozlarla örtülmüştür. Ana mekânın ortası yuvarlak kasnaklı, oldukça yüksek kubbelidir. Kesme taştan yapılan duvarlar üzerinde ilk iki sırada sivri kemerli, üst sırada da yuvarlak pencereler bulunmaktadır. Yapının üzeri kırma bir çatı ile örtülmüştür. Mihrap, dikdörtgen bir niş şeklinde dışarıya çıkıntılıdır. Mihrap duvarına üç sıra halinde pencere dizisi yerleştirilmiştir. Alınlığın ortasında da yuvarlak bir pencere bulunmaktadır. Yapı, ana hatları itibari ile gotik üslubu yansıtmaktadır. Sonradan eklenen minare, kare kaide üzeride yuvarlak gövdeli ve tek şerefelidir. Cumhuriyetin ilanından sonra ülkeyi terk eden Ermeniler nedeniyle cemaat yok denecek kadar azalmış ve kilise uzun bir süre boş kalmıştır. Daha sonra ise, 1980 yılında hapishane olarak kullanılmıştır. 1984 yılında tamirata alınan kilise, 1988 yılında ise cami olarak ibadete açılmıştır. Gaziantep’in en büyük camilerinden biridir.Kilise olarak hizmet verdiği zaman kullanılan çan, Londra’da yaşayan1 Ermeni Hırant Kosker (Köşkeryan) tarafından Brezilya bronzu ile yapılmıştır. Bu çan, yaklaşık bir ton ağırlığında olup Gaziantep müzesinde muhafaza edilmektedir. Çan kulesi ise, belirli bir onarımdan sonra minareye dönüştürülmüştür.